«ՄԵԶ ՕԳՆՈՒԹՅՈՒՆ ՊԵՏՔ ՉԷ, ԵՎ ՄԵՆՔ ՉԵՆՔ «ԿԾՈՒՄ»». ԱՄԱԼՅԱ ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՅԱՆԸ՝ ՀԱՇՄԱՆԴԱՄՈՒԹՅԱՆ ՄԱՍԻՆ

«ՄԵԶ ՕԳՆՈՒԹՅՈՒՆ ՊԵՏՔ ՉԷ, ԵՎ ՄԵՆՔ ՉԵՆՔ «ԿԾՈՒՄ»». ԱՄԱԼՅԱ ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՅԱՆԸ՝ ՀԱՇՄԱՆԴԱՄՈՒԹՅԱՆ ՄԱՍԻՆ

436

Հաշմանդամություն ունեցող անձինք ունեն նույն իրավունքները, ինչ մյուս բոլոր մարդիկ: Այս և մի շարք հարցեր քննարկել ենք Ամալյա Հարությունյանի հետ, ում հաշմանդամությունը հետ չի պահել հասարակական ոլորտում ակտիվ գործունեություն ծավալելուց։

-Ամալյա, քո առաջին քայլերն հասարակական ոլորտում ինչպե՞ս ես սկսել:

– Ես հասարակական ոլորտում հայտնվել եմ 13 տարեկանում, երբ սովորում  էի 6-րդ դասարանում և շատ քիչ բան գիտեի հաշմանդամության խնդիրների և ՀԿ ոլորտի մասին: Այն դպրոցում, որտեղ ես էի  սովորում, 2006թ-ից սկսել էին ներառական կրթություն և «Հույսի կամուրջ» հասարակական կազմակերպությունը, այն իրականացնում էր փորձնական տարբերակով: Այդպես ես մանակցեցի «Հույսի կամուրջ»-ի մի շարք ճամբարների, և այժմ, երբ հետ եմ նայում իմ անցած ուղուն, ես սովորական ճամբարականից վերածվել եմ շահերի պաշտպանի, դասընթացավարի, ինչ-որ տեղ ինձ նաև փորձագետ են  համարում, որի հետ ես այդքան էլ համաձայն չեմ (ծիծաղում է):

Որքանո՞վ է մեր հասարակությունը «բաց»  ընդունելու հաշմանդամություն ունեցող անձանց:

– Այս պարագայում մենք օգտագործում  ենք «ներառել» տերմինը, այսինքն՝ մենք անմիջական շփում ենք ծավալում հաշմանդամություն ունեցող անձի հետ: Մեր հասարակություն,ը համեմատած նախորդ տարիներին, ավելի բաց է դարձել մեր ջանքերի շնորհիվ, բայց մինչև հիմա, որպես այդպիսին «նորմալ» ընդունելը մեր հասարակության մեջ մնացել է խղճահարությունը, բարեգործության և օգնության զգացումը:  Հասարակության մեջ կան բազում կարծրատիպեր, որոնք ամբողջությամբ կոտրել դեռևս չի ստացվում: Շատերի կարծիքով մենք սահմանափակ ենք, մենք չպիտի աշխատենք, սովորենք կամ անձնական կյանք ունենանք, և հասարակությունը, որպես այդպիսին, ինձ համար ամբողջությամբ բաց դեռևս չի եղել:

-Իսկ կա՞ն գործոններ, որոնք կախված են հենց հաշմանդամություն ունեցողից:

Այո՛, եթե մենք փակվենք մեր տներում և չբարձրաձայնենք մեր խնդիրների մասին, կամ, երբ մեր ընտանիքներում ասեն, որ չպիտի խոսենք մեր հաշմանդամության մասին, մարդիկ այդպես էլ փակ կմնան ընդունելու և լսելու մեզ՝ մնալով իրենց կարծրատիպերի մեջ: Բայց ամեն անգամ, եթե նրանք տեսնեն հաշմանդամություն ունեցող մարդու, ով աշխատում է, սովորում է ու ժպտում, կսկսեն ավելի բաց և գիտակից դառնալ հաշմանդամության նկատմամբ:

-Պետությունը ի՞նչ պայմաներ պետք է ստեղծի հաշմանդամություն  ունեցող անձանց համար, որ իրենք իրենց լիարժեք զգան և նրանց իրավունքները պաշտպանված լինեն:

– Առաջին հերթին հիշեցի Սահմանադրության Հոդված 3-ը, որում  նշվում է, որ մարդը բարձրագույն արժեք է, հետևաբար յուրաքանչյուր մարդ իր հաշմանդամության խնդրով հանդերձ բարձրագույն արժեք է: Բացի այդ, մենք 2010 թ-ին ստորագրել ենք Հաշմանդամություն ունեցող անձանց կոնվենցիան, որտեղ նշվում է ազատ տեղաշարժման և մի շարք այլ իրավունքների մասին, և ՀՀ-ն պետք է ապահովի հավասար պայմաններ՝ թեքահարթակներ կառուցի, հանրային քննարկումների  ժամանակ ապահովի ժեստերի լեզուն և շատ այլ պայմաններ, որոնք դեռևս չկան:

-Ի՞նչ դժվարությունների են հանդիպում հաշմանդամություն ունեցող անձինք իրենց գործունեության և  կյանքի ընթացքում:

– Ես, ունենալով տեսողության խնդիր, բախվել եմ դժվարությունների դեռ փոքր տարիքից: Առաջին հերթին՝ փախուստը հասարակությունից, ընտանիքի վերաբերմունքը, երբ չեն պատկերացնում իրենց երեխայի դերը հասարակությունում, նաև այն բոլոր ընտանիքները, որոնք առընչվում են հաշմանդամություն ունեցող անձանց հետ և իրենց երեխաներին չեն թողնում շփվել, խոսել, խաղալ հաշմանդամութուն ունեցող  երեխայի հետ:

2-րդ էտապը դպրոցն է․ պետք է նշել, որ հաշմանդամություն ունեցող շատ անձինք այդպել էլ դպրոց չեն հասնում, ստանում են տնային ուսուցում կամ՝ դա էլ չեն ստանում: Դպրոցում  ծաղրի առարկա են դառնում, հետո արդեն աուդիո գրքերի բացակայությունը, ուսուցիչների ժեստերի լեզվին չտիրապետելը, մեծ տառաչափով գրքերի բացակայությունը շատ դժվարությունների առաջ են կանգնեցնում: Հետո աշխատանքի ընդունվելն է դժվար․ աշխատավայրի անմատչելիությունը, կյանք կազմելը, կարիերա ստեղծելը։ Հասարակությունը չի պատկերացնում, որ եթե դու ունես հաշմանդամություն, դու կարող ես երեխաններ ունենալ, ընտանիք կազմել:

– Ինչպե՞ս ես հաղթահարել այդ խոչընդոտները:

– Կյանքում գալիս է մի պահ, երբ դու սկսում ես ապրել քո հաշմանդամության հետ հաշտ, ու քեզ ընդունում ես այնպիսին, ինչպիսին կաս: Ես ընդամենը 19 տարեկան եմ  և այդ գործընթացը ինձ մոտ շուտ է ստացվել, բայց մարդիկ կան, ովքեր իրենց ամբողջ կյանքում պայքարի մեջ են: Չնայած ես իմ հետ արդեն հաշտ եմ ապրում, սակայն լինում են պահեր, երբ էլի դժվարություն է ինձ համար պայքարել ինքս իմ դեմ ու ընդունել իմ հաշմանդամությունը:

Որպես վերջաբան ի՞նչ  խորհուրդ կտաս այն անձանց, ովքեր հաշմանդամություն ունեցող մարդկանց հետ շփվելու, աշխատելու փորձ չունեն:

-Մարդկանց խորհուրդ կտամ փոխել  իրենց վերաբերմունքը, հասկանալ, որ մեզ օգնություն պետք չէ և մենք չենք «կծում» (ժպտում է)։ Մեզ ընդամենը սովորական շփում է պետք: Նաև խորհուրդ եմ տալիս միացնել իրենց արևները և կյանքը զգալ, ոչ թե տեսնել։

Լիլիթ Խլղաթյան

2-րդ կուրս

Կիսվել