Մի արցախցու պատմություն

Մի արցախցու պատմություն

320

Բաշիր Առուշանյանը Արցախից է… 91-ամյա պապիկի հետ զրուցել ենք իր ապրումների, թողած տան ու բերքի, կորուստների ու ապագայի պատկերացումների մասին:

Սեպտեմբերի 17: Առավոտ:  Գյուղ՝ Նոր Ղազանչի, Արցախի Հանրապետություն, Մարտունու շրջան:

Դեդոն տան բակում է:  Խաղաղ է:

Առավոտյան 9:30: Երեք պայթյուն միանգամից: Ազդանշան է՝ պատերազմը սկսվում է: Սովորական բան է:

Ժամը 11:00: Ավելի է բարդանում ամեն բան:

-Մտա ջերմոց, մի լոլիկ կտրեցի, լվացի, որ ուտեմ՝ ուտելս չեկավ: Դուրս եկա ջերմոցից:

 Գյուղը՝ անմարդ, անշարժ: Զանգ: Հորեղբոր տղան է.

-Ոչ մի բան չկա, տնից դուրս չգաս:

Հաջորդ զանգերը՝ անպատասխան:

Երեկո: Մի ծանոթ զինվորական՝ ծառի տակ նստած.

-էս ի՞նչ ես անում գյուղում, ոչ մեկը չկա, բոլորը գնացել են: Գնա անհրաժեշտ բաները վերցրու ու դուրս արի տնից:

-Ես չլսեցի ծանոթիս: Եկա տուն, պառկեցի, հանգստացա, բայց տեսա՝ մութը ընկնում ա: Դուրս եկա բակ:

Հարևանությամբ՝ 14 դատարկ բակ: Ձայն… ոչ մեկը չկա:

-Գյուղից դուրս եկա ոտքով: Էլի մարդկություն չկա: Երկու կնոջ հանդիպեցի. հարց-փորձ… Գնում էի աղջկաս տուն: Պիտի գնայի, որ չիմանային՝ զալոժնիկ եմ ընկել:

 Մի քանի կիլոմետր՝ երկու կանանց հետ: Ու նորից ծանոթ մեքենա. մեջը՝ հորեղբոր տղան՝ ոտքից կաղ:

-Չեկավ ինձ հետ:

200 մետր ճանապարհ:

-Մենակ եմ:

Երկուսով են: Հորեղբոր տղան միացավ: Չկա ո՛չ մեքենա, ո՛չ մարդ:

-22 կիլոմետր ոտքով անցանք: Հասանք Խաչեն, սիրտս ուզեց, որ հետ գնամ իմ գյուղ: Երեկոյան հասա Խնձրիստան, տեսա աղջկաս, թոռնիկիս ու գիշերը այնտեղ մնացի:

Գիշեր: Հրետանակոծություն: Փողոց դուրս գալ հնարավոր չէ:

Սեպտեմբերի 18: Առավոտ: Ամենուր լսվում էին.

-Տեղափոխվում ենք:

-Պիտի մնանք պաշտպանենք:

-Պիտի մնանք, գյուղը պաշտպանենք:

-Ամեն մեկը մի բան էր ասում: ՄՆԱՑԻՆՔ:

Սեպտեմբերի 19-ը: ՎԵՐՋՆԱԿԱՆ ԷՐ: 

-Պիտի թողնեինք գյուղը:

ԹՈՂԵՑԻՆ՝ տուն, գյուղ, ամեն ինչ: Ճանապարհ: Ի՜նչ ճանապարհ: Շատերը՝ սոված, շատերը՝ հոգնած:

-Վառելիք չկար, ոտքով էին շատերը: Մենք վառելիք ճարեցինք: Շատ դժվար էր:

48 ժամ ճանապարհ: Գորիս:

-Իմ գյուղում 2-հարկանի քարաշեն տուն ՈՒՆԵՄ, ջերմոց ՈՒՆԵՄ: Ցանում  եմ ամեն ինչ՝ վարունգ, լոլիկ, պղպեղ, սխտոր, սոխ: Ամեն ինչ էլ ՑԱՆՈՒՄ եմ… ՑԱՆԵԼ եմ:

Ամեն բան մնաց, կարտոֆիլը՝ հողի տակ:

-Աստված գիտի՝ ում կհասնի: Հավաքելու շատ բան ունեի, չհասցրի:

Առինջ գյուղ:

ե ոնց կապրեմ՝ Աստծու վրա:

Գյուղից միայն գիրքն է, երկու հավաստագիր:

-Անձնագիրս վերցրի, հետո՝ գիրքս:

Գիրքը դողացող ձեռքերում է: Նոր Խաչենի պատմությունն է: Հեղինակը՝ 91-ամյա Բաշիր դեդոն:

Հարցնում եմ՝ պատկերացնու՞մ էիք, որ էլ հետ չեք գնալու:

-Պատկերացնում էի, որ Հայաստան էլ չեմ հասնելու: Երևի կա՛մ ճանապարհին ինձ կսպանեին, կա՛մ մի տեղ կպառկեի, կքնեի ու տեղում էլ կմահանայի, գիրքն էլ կմնար ԱՆՏԵՐ:

Գիրքը Հայաստանում է, Դեդոն էլ:

-Չեմ ապրելու դրանց հետ: Մի ազգ, որ փոքր երեխուն դնում ա ոտի տակ ու մորթում՝ ինչպես հավն են մորթում, դու կարա՞ս դրանց հետ ապրես (լուռ եմ- հեղ.): Ես դրանց լեզուն լավ գիտեմ, դրանց հետ ապրել չի լինի… Դուրս գալուց ոչ մեկին չեմ տեսել, ամեն մեկը իր ընտանիքի հետ դուրս ա եկել:

 Նորից հարց եմ ուղղում՝ ե՞րբ պիտի հանդիպեք ընտանիքով:

-Միգուցե էլ չհանդիպենք:

Սեպտեմբերի 20: Գյուղ՝ Նոր Ղազանչի, Արցախի Հանրապետություն, Մարտունու շրջան:

Տան դուռը փակ է, բանալին՝ Խնձրիստանում:

Օֆելյա Հարությունյան

4-րդ կուրս

Կիսվել